BILECAinfo sajt

Prvi tragovi ljudske kulture i civilizacije na podru?ju opštine Bile?a datiraju još iz mla?eg kamenog doba (neolita), o ?emu svjedo?e arheološki lokaliteti, još uvijek nedovoljno istraženi. Praistorijski tumuli, gradine i gomile kojih prema najnovijim istraživanjima ima preko 1400, jasno ukazuju na kontinuitet i gusto?u stanovništva u praistoriji. Najstariji narod kojije naseljavao ovo podru?je su Iliri, odnosno ilirsko pleme Deramisti, ?ije je sjedište bilo u širem arehalu Orahovica, a koji su brojili 30 dekurija.Obzirom da dekurija broji od 100 do 150 stanovnika, to zna?i da je ovo podru?je naseljavalo od 3000 do 5000 pripadnka ilirskog plemena Deramista. Iz ilirskog perioda ostale su nam praistorijske grobnice, nešto pokretnog arheološkog materijala i toponimi, zanimljivi za lingvinisti?ka istraživanja.

Administartivno, upravno i privredno sjedište cijele ove oblasti u periodu rimskog carstva nalazilo se u selu Panik u dolini rijeke Trebišnjice, poznato u literaturi pod nazivom Leusinium.Priliko spašavanja spomenika kulture iz doline rijeke Trebišnjice Zavod za zaštitu spomenika u saradnji sa Standford univerzitetom iz Los Angeles-a vršio je sistematsko arheološka iskopavanja i tom prilikom otkriveni su objekti civilne i vojne arhitekture ?ija je unutrašnjost bila ukrašena sa polihromnim mozaicima koji su predstavljali antropomorfne, zoomorfne, floralne i geometrijske motive.

Preko rijeke Trebišnjice u neposrednoj blizini Leusiniuma vodio je most od koga je sa?uvan natpis da je ovaj most obnovljen za vrijeme vladavine Flavijevaca u periodu od 79 do 84 godine, što ujedno predstavlja i prvi pisani izvor na podru?ju opštine.

Prvi pomen Bile?e kao naseljenog mejsta susre?emo u dokumentima Dubrova?kog arhiva iz 1286 godine, kada se pominje pod nazivom BILECHIA. Tako?e u istim izvorima i pod istima nazivom Bile?a se pominje i u XIV vijeku kao važna raskrsnica puteva na srednjevjekovnom karavanskom putu .U jednom dokumnetu iz 8. septembra 1388. godine isti?e se da je vojska vojvode Vlatka Vukovi?a u polju kod Bile?e teško porazila tursku vojsku pod komnadom Šahi-paše što se ujedno smatra i jednim od prvih poraza turaka na Balkanu.

Trebišnjica nekad

U periodu od XIII do XVI vijeka na ovim prostorima istorija bilježi i veliki broj srednjoviojekovnih nadgrobnih spomenika – ste?aka, koji kao monoliti teže i do 5 tona. Na podru?ju opštine ima ih ukupno 1724 i dati su u pet osnovnih formi : sarkofazi, plo?e, sljemenaci sanduci i krstovi. Ukrasi na njima ra?eni su u tehnici bareljefa, a motivi su razli?iti : ljudske predstave, životinjske figure, arhitektonski i geomterijski motivi. Od ukupnog broja, njih 46 sadrži natpise koji govore o pokojniku, zanimanju, na?inu smrti, a imena su mahom slede?a : Radi?, Vuksan, Vukoman, Dobri?, Vlatko, a ova imena najbolje opovrgavaju muslimansko-bošnja?ku “nau?nu” teoriju da su ovi spomenici pripadali njihovoj kulturi.Svi su pisani starobosanskom ?irilicom (bosan?icom), a njihovi pisci (diaci) pripadali su razli?itim klesarskim školama.

U neposrednoj blizini grada Bile?e nalaze se ostaci srednjevijekovnog utvr?enog grada Tori?a, za koga se u lokalitetima navodi da je u XV vijeku pripadao porodici Pavlovi?a. Na lokalitetu Trnovi do nalazi se crkva posve?ena Arhangelu Mihailu sa natpisom na portalu u kome se kaže da je obnovljena 1709. godine, a nastala je na ostacima nekadašenjeg manastirskog kompleksa spaljenog od strane turaka.

Pravi centar pismenosti u srednjem vijeku u srednjem vijeku bio je manastir Dobri?evo, u svojoj burnoj istoriji više puta rušen,paljen i obnavljan da bi kona?no 1967. godine u potpunosti premješten na novu lokaciju u selu Orah.Mnoge vrijedne knjige pisane kaligrafijom zauvijek su propale, ali su ostale izvanredno lijepe ?uvenog slikara i živopisca Georgija Mitropanovi?a.

Bile?a je potpala pod tursku vlast 1466. godine i u vijekovima Turske vladavine na ovim prostorima teško stradala zbog vje?itih buna i otpora. Islamizacija stanovništva zahvatila je i ove prostore pa je i jedan dio srba u smislu one Njegoševe “Istur?i se plahi i lakomi” prešao na islam predaju?i na taj na?in “vjeru za ve?eru”. Bile?ki Muslimani nijesu anadolskog niti turskog porijekla, ve? svi vode porijeklo od srpskih porodica sa podru?ja opštine Bile?a, o ?emu je veliki pisac Meša Selimovi? u Srpskoj akademiji nauka i umjetnosti pisao : “Ja sam porijeklom od Bile?e iz maloga sela Vranjska od bratstva Vujovi?a”. Zajedni?ki zivot srpskog i muslimanskog stanovništva kroz burna istorijska vremena uvijek je bio težak i nepomirljiv, zato što su Muslimani, da bi dokazali svoju pripadnost i vazalnost novoj vjeri uvijek bili na strani okupatora : kao jani?ari u turcima, kao šuckori u austro-ugarskoj vojsci i kao najkrvavije ustaše u Paveli?evoj vojsci.

U neposrednoj blizini Bile?e nalazi se Vu?ji do, gdje se odigrala ?uvena Vu?idolska bitka 1876. godine u kojoj je u?estovalo 16 Bile?kih ?eta. Odlukom Berlinskog kongresa Bile?a je ušla u sastav austrougarske monarhije i u tom periodu dolazi do

, komunikacija i ?uvene kasarne (logora) u Bile?i. Otvara se 1880. goidine prva osnovna škola u Bile?i i prave makadamski putevi. Krajem XIX vijeka dolazi do migracija stanovništva u Ameriku “trbuhom za kruhom”.  Prvi svjetski rat , kao i svaki drugi rat donio je ovom kraju pustošenje i razaranje. Mnogi Bile?ani ostavili su svoje kosti na brojnim ratištima kao i mnogim logorima. Željezni?ka pruga došla je u Bile?u na Nikolj – dan 1831. godine, a ukinuta je 30. maja 1976. godine. Pa i dan danas se sa sjetom pjeva :

Neposredno pred drugi svjetski rat u Bile?koj kasarni bio je formiran 61. pješadijski puk, a istovremeno i koncentracioni logor za komuniste u kome je nastala pjesma “Bile?anka”.

Komentarišite vijest