Bile?a je prije posljednjeg rata imala veoma razvijenu privredu, ?iju su okosnicu ?inile tekstilna, metalna i prehrambena industrija sa preko 4000 zaposlenih.
Poljoprivreda
Poljoprivredna djelatnost uslovljena je reljefom, tipom zemljišta i klimom. Na poljoprivredne djelatnosti uti?e mineralni sastav zemljišta, koli?ina padavina i vrijeme izlu?ivanja padavina. Na podru?ju opštine Bile?a nema puno obradive zemlje za ve?i uzgoj biljnih vrsta. Kraška polja su veoma plodna, ali zbog velike koli?ine vode i njenim dužim zadržavanjem na površini, ova zemljišta su pristupa?na za obradu samo u ljetnjem periodu. Od povr?a to je uglavnom krompir, paradajz paprika, krastavci i luk. Pored povr?a uzgajaju se kukuruz, pšenica, raž, je?am, duvan i razna krmna bilja. Dobijeni proizvodi se uglavnom koriste za li?ne potrebe u doma?instvu, zatim kao sto?na hrana (razne žitarice i krmna bilja). Prije stvaranja vješta?kog jezera u dolini Trebišnjice su postojale plantaže na kojima se veoma dobro uzgajalo povr?e. Od vo?a se najviše uzgajaju trešnje, višnje, jabuke, šljive, maline, ribizla, kupina i smokva. Zbog pogodnog sastava zemljišta postoji dosta vinograda. Vo?e se uglavnom koristi za li?ne potrebe, za pravljenje džemova, rakije itd.
| Kraško polje | Površina polja (km2) | Potrebna koli?ina vode za navodnjavanje (m3/s) |
| Dabarsko | 31.70 | 4.09 |
| Fatni?ko | 7.50 | 0.97 |
| Bile?ko | 6,40 | 0,36 |
| UKUPNO: | 45,60 | 5,42 |
Površine nekih kraških polja i potrebna koli?ina vode za navodnjavanje
Sto?arstvo je dobro razvijeno. To su naj?eš?e krave, ovce, koze, konji svinje. Naru?ito je razvijeno živinarstvo. U Bile?i nema sto?arskih zadruga. Ovdje je prisutan tzv. polunomadski tip, jer za vrijeme kasnog prolje?a pa sve do po?etka jeseni sto?ari svoju stoku gone u planinske katune. Bile?ani svoje katune imaju na ?emernu, Zelehgori i Ulobi?u.
Šumarstvo U poslednjih 10 do 15 godina zbog slabe kontrole došlo je do nekontrolisane sje?e drve?a, ?ime je šumarstvo veoma ugroženo. To su uglavnom bukve i hrastove šume. U drugoj polovini prošlog vijeka omladinska organizacija i vojnici su zasadili borove stabljike na okolnim brdima (Hadžibegovo brdo, i dubovac) tako da je sprije?ena erozija tla. Šuma najviše ima na planinama Viduši i Sitnici.
Lov i Ribolov Na podru?ju opštine Bile?a postoji Lova?ko i Ribolova?ko udruženje. Lova?ko gazdinstvo Viduša karakterišu divlje svinje, ze?evi i razne ptice. Staništa vukova i lisica su uglavnom planine mada zbog nedostatka hrane zalaze u seoska naselja i napadaju stoku. Ribolov je razvijen na Bile?kom jezeru i rijeci Vrijeci. Naj?eš?e vrste ribe su som, šaran, deverika, struga?, a Vrijeka je bogata pastrmkom.Staništa vukova i lisica su uglavnom planine mada zbog nedostatka hrane zalaze u seoska naselja i napadaju stoku. Ribolov je razvijen na Bile?kom jezeru i rijeci Vrijeci. Naj?eš?e vrste ribe su som, šaran, deverika, struga?, a Vrijeka je bogata pastrmkom.
Industrija
Razvoj fabrika u Bile?i po?inje krajem 50-ih i po?etkom 60-ih godina prošlog vijeka. Razvijene su tekstilna, prehranbena i metalno-prera?iva?ka industrija.
Tekstilni kombinat (TK) Bile?anka je osnovan 1962. godine. To je akcionarsko društvo ?iji je proizvodni program proizvodnja prediva, industrijskih tepika i zavjesa.
Kapacitet prediva je 1 000 tona godišnje, tepiha 500 000 m2, a zavjesa 800 000 metara dužnih. Broj zaposlenih prije rata iznosio je 1 700 radnika, a danas radi 850 radnika. Stepen koriš?enja kapaciteta je 10-15%. Sirovina za proizvodnju je uglavnom vuna. Prije rata vuna se uvozila iz Australije i Skoplja. Gotovi proizvodi su se izvozili u bivše Jugoslovenske republike, Evropske zemlje i Kuvajt.
AD Žitoprodukt je osnovan 1948. godine. Program rada je skladištenje žitarica, mljevenje, proizvodnja sto?ne hrane i pekarski proizvodi. Kapacitet skladištenja je 25 000 tona godišnje, mljevenja 10 000 tona godišnje, kapacitet proizvodnje sto?ne hrane 8 000 tona, a pekarskih proizvoda 1 500 tona godišnje. Prije rata je bilo 165 zaposlenih dok danas ima 80 radnika. Nabavka žitarica je iz Vojvodine i Semberije, dok je plasman proizvoda na tržištu BiH a prije rata proizvodi su se izvozili u Hrvatsku i Crnu Goru. Stepen koriš?enja kapaciteta je veoma nizak.
Metalno-prera?iva?ka industrija:
1. Fabrika otkivaka i armatura
2. AD Jugomontaža
3. AD Zrak-optomehanika
Fabrika otkivaka i armatura je po?ela sa radom 1954. godine. Proizvodni program ove fabrike je proizvodnja otkivaka, armatura, prstenova i ležajeva. Proizvodni kapaciteti su: otkivaka 5 000 tona, armatura 2 000 tona, prstenova ležajeva 800 000 komada raznih dimenzija. Uvoz sirovina je iz željezare Nikši? i iz drugih zemalja, a plasman na tržište BiH i drugih zemalja neposrednog okruženja. Broj zaposlenih prije rata je iznosio 750 a danas radi 200 radnika. Ova fabrika je dobitnik nagrade, u svijetu veomapriznate. To je „Zlatna zvijezda“ koja joj je dodijeljena u Rimu 6. septembra 2004. godine. Ova nagrada ukazuje na kvalitet proizvoda i usluga ove firme.
Jugomontaža je fabrika koja je osnovana 1979. Ova fabrika se bavi proizvodnjom metalnih konstrukcija i metalnih komponenti objekata. Pored navedenog Jugomontaža obavlja usluge iz oblasti bravarskih, limarskih i varila?kih poslova. Prije rata ova fabrika je brojila 65 zaposlenih, a danas radi svega 35. Uvoz sirovina za dalju proizvodnju vrši se iz BiH, Srbije i Crne Gore, dok se plasman gotovih proizvoda vrši na istim tim tržištima.
Zrak-optomehanika je osnovan 1986. godine a 1994. godine je po?ela proizvodnja. Proizvodni program se zasniva na proizvodnji dijelova za optomehani?ke ure?aje kao i usluge iz oblasti mašinske obrade. Uvoz sirovina vrši se iz BiH, SiCG. Plasman proizvoda se obavlja preko mati?ne firme –ZRAK.
Gra?evinsko preduze?e Viduša je osnovano 1962. godine. Danas je to akcionarsko društvo, a vlasnici tih akcija su radnici GP Viduša. Svoju djelatnost fabrika obavlja sa 63 radnika – razli?ite struke. Glavna djelatnost je visoko i niskogradnja. Fabrika ima svoju vlastitu separaciju za proizvodnju betona, za proizvodnju granulata raznih dimenzija.
PP Feroteks je po?eo sa radom 1979. Djelatnost ove firme je sakupljanje i plasiranje sekundarnih sirovina. Od samog osnivanja pa sve do danas PP Feroteks posluje sa željezarom u Nikši?u.
Jugoprevoz Bile?a je osnovan 1978. godine. Od 2003. godine to je privatno preduze?e. Broj zaposlenih danas iznosi 46 radnika. Glavna djelatnost ove firme je transport putnika i robe do odre?ene destinacije. Transport robe se vrši u užem i širem podru?ju. U putni?kom saobra?aju jugoprevoz djeluje na podru?ju BiH i SCG.
AD Trgoprom je osnovan 1954. godine danas je zaposleno 55 radnika. Osnovna djelatnost je trgovina svih vrsta robe. Zastupljena je i veleprodaja i maloprodaja. Pored prodajnih objekata trgoprom raspolaže i skladišnim prostorom oko 2 000 m2.
Turizam
D.P. za ugostiteljstvo i turizam “Izvor” raspolaže nizom renomiranih ugostiteljskih objekata , od kojih se posebno isti?u :
Hotel “Trebišnjica” u centru grada sa 250 ležajeva, sa svim potrebnim sadržajima i ljetnim baštama. Do prije nekoliko godina je uspješno poslovao, od 2004. je zvani?no zatvoren.
Restoran “Jezero” nalazi se pored nekropole ste?aka Od 2005. je u privatnom vlasništvu kada je i potpuno renoviran.
Motel “Vidikovac” visoke kategorije svojim gostima omogu?uje zabavu, odmor i rekreaciju.Ima izvanredne uslove za organizovanje lova, ribolova i jedrenja na vodi.Motel ima 31 ležaj, restoran, bar, zimski i ljetni salon, roštilj – salon, ljetnu terasu sa pogledom na Bile?ko jezero.Gosti motela uživaju u specijalitetima kuhinje ovog podneblja (pe?enje i hljeb sa ognjišta, pršut, cicvara, bedrica, sir, kajmak itd.).Zbog izuzetnih arhitektonskih rješenja i ambijenta u objektu je mogu?e organizovati zabavne ve?eri, modne revije, susrete, proslave...Prošle godine (2006.) je potpuno renoviran i obnovljen te je dobio stari sjaj i ugled. Tako?e u privatnom vlasništvu.
Saobra?aj Zbog pristupa?nog terena, blizine ve?ih naselja i njihovom povezanoš?u Bile?a ima povoljan saobra?ajni položaj. Kopnenim saobra?ajem povezana je sa užom i širom okolinom. Transport putnika i robe obavlja Jugoprevoz Bile?a u saradnji sa ostalim autoprevoznicima iz okolnih gradova. Autobuske linije za Beograd, Novi Sad, Podgoricu, Sarajevo, Herceg Novi se obavljaju svakodnevno, dok se prevoz putnika do drugih hercegova?kih mjesta obavlja više puta u toku dana. Od velikog zna?aja je prevoz ?aka i studenata do školskih centara u Trebinju. Problemi u saobra?aju su veoma rijetki, putevi se dobro održavaju i dobrog su kvaliteta. Magistralni put Trebinje-Bile?a-Gacko je proglašen jednim od najboljih puteva u Republici Srpskoj. Izgradnjom puta Trebinje-Grab-Sitnica-Herceg Novi, Bile?a je od mora udaljena svega 65 km. 1931. godine Bile?a je dobila željeznicu i bila je povezana sa Trebinjem, a 1938. ostvarena je veza sa Nikši?em. Željezni?ki saobra?aj je ukinut 1976. godine.
Turizam je slabo razvijen. Glavna turisti?ka atrakcija je Bile?ko jezero koje služi kao kupalište, a ima i dobre uslove za bavljenje ribolovom. Bile?ko jezero je posebno zanimljivo sa aspekta razvoja turisti?ke privrede (izgradnja ribnjaka, organizovanje sportova na vodi). Pored jezera turisti?ki su primamljivi istorijski spomenici, crkve i manastiri. Manastir Dobri?evo je jedan od najsta-rijih manastira u Hercegovini i poti?e iz XII vijeka. Nalazi se u selu Orah 10 km južno od Bile?e. Posebnom ljepotom isti?e se crkva Sv.proroka Ilije na malom ostrvu u srcu Bile?kog jezera koja je podignuta 1998. godine. Uz obalu Bile?kog jezera nalazi se vješta?ki formirana nekropola srednjovjekovnih 
ste?aka. Ste?ci su preneseni 1967. godine iz doline rijeke Trebišnjice zbog stvaranja Bile?kog jezera. Pored ste?aka je bio i muzej koji je tokom rata potpuno uništen i danas nije u funkciji.
Ugostiteljske usluge pružaju hotel Trebišnjica u centru grada sa 250 ležajeva, restoranom, ljetnjim baštama i svim potrebnim sadržajima. Hotel je izgra?en 1964. Motel „Vidikovac“ se nalazi na obali Bile?kog jezera i ima 33 ležaja.
Zaklju?ak:
Bile?a je u poslije ratnom periodu industrija zapala u veliku krizu. Jedan dio radnika muške populacije je izgubio živote u otadžbinskom ratu 1991-1995. Zbog nezainteresovanosti ministarstva i vlade za ulaganje u ove firme, firme se polako gase, a radnici nezadovoljni statusom i uslovima napuštaju firme u koje su uložili sav svoj rad i proveli radni vijek.
Najve?e šanse daljeg razvoja ovog kraja vezane su za oživljavanje proizvodnje postoje?e industrije i nastavak radova na GORNJIM HORIZONTIMA HIDROSI-STEMA TREBIŠNJICA. Prema usvojenoj koncepciji predvi?ena je izgradnja tri nove hidroelektrane: HE Bile?a, HE Dabar i HE Nevesinje kao i tunela za odvod voda od Dabarskog i Fatni?kog polja do Bile?kog jezera. Realizacija projekta višenamjenskog koriš?enja voda od izuzetnog je zna?aja za razvoj kako Bile?e tako i cijele Regije. Realizacijom ovog projekta došlo bi do oživljavanja privrede, a naru?ito poljoprivrede u kraškim poljima i otvaranju novih proizvodnih i drugih kapaciteta.
Komentarišite vijest
Facebook